Yazar
Dr. Leo Pruimboom
Leo Pruimboom Enstitüsü Başkanı & Klinik Psiko-nöro İmmünoljinin Kurucusu
Bilim kurulu profiliSağlık, zindelik ve iyileşme üzerine yaptığımız konuşmalarda, zihinsel ve bedensel sağlığı genellikle ayrı ayrı ele alma eğilimindeyiz. Oysa benim için, her şey birbiriyle ayrılmaz bir bütündür: biyolojimiz, beyinlerimiz ve ait olma duygumuz. Klinik psikoneuroimmünoloji (PNI) alanındaki 35 yılı aşkın süredir devam eden çalışmalarımızda, tam da bu bağlantıları anlamaya ve modern tıbbı "eksiksiz tıp" haline getirmeye odaklandık.
Klinik Psikoneuroimmünoloji (PNI): Parçaları Birleştiren Bilim
Hastalarıma ne yaptığımı sorduklarında, "modern tıp" veya "eksiksiz tıp" uyguladığımı söylerim. Nitekim, sağlığımızı geri kazanmak için "geleceğe geri dönmeliyiz". Tıp, ne yazık ki, her şeyi küçük parçalara ayırma eğiliminde olmuştur; kardiyovasküler sistem, nörolojik sistem, endokrin sistem gibi ayrı ayrı adacıklar yaratmıştır.
Oysa gerçek şu ki,
"Her şey aynı anda her yerdedir".
Klinik PNI'nin temelinde, hayatta kalmamızı sağlayan iki büyük "organ" olan beyin ve bağışıklık sisteminin sürekli iletişimi yatar. Bu iletişim, nöroloji, endokrinoloji, sitokinoloji ve hatta hücre dışı veziküller gibi sayısız mekanizma aracılığıyla gerçekleşir.
Bizim amacımız, tıbbın öznel olarak geliştirdiği tüm bu "adacıkları" bir araya getirerek onları tek bir "büyük kıta" haline getirmektir. Bu alan sadece "katı bilim" (hard science) değil, aynı zamanda "yumuşak beceriler" (soft skills) de kullanır. Bu bütünsel yaklaşım, meslektaşım Tom Fox ile birlikte geliştirdiğimiz ve her tıbbi disiplinin temelini oluşturmasını istediğimiz bir prensiptir.
Geleneksel Tıbbi Dogmalara Meydan Okuyan Perspektifler
Çalışmalarımız, yerleşik tıbbi düşüncelere meydan okuyan önemli bulgular sunmaktadır:
Otoimmün Değil, Sadece İmmün Hastalıklar: Multipl Skleroz (MS) gibi hastalıkların genellikle otoimmün olarak adlandırılmasına karşı çıkıyorum. Araştırmalarımız gösteriyor ki, bağışıklık sistemi aslında vücudun kendi yapılarına değil, beyne dahil olmuş yabancı yapılara saldırıyor. Örneğin, memelilerden gelen şeker molekülleri veya bitkilerden gelen lektinler beyinde bulunduğunda, bağışıklık sistemi bunları yabancı olarak tanır ve saldırır.
Bu durumda, bağışıklık sistemi hata yapmaz; beyinde olmaması gereken bir şeye saldırır. Bu yabancı yapıların insan yapılarına yenilenebileceği fikri, hastalığın tedavisinde yeni kapılar açmaktadır.
Semptom Algılama Bozukluğu (Symptom Perception Disorder): Hastaların hissettiği semptomlar her zaman gerçek problemle doğrudan ilişkili olmayabilir. Beynimizin insular korteksi, bedenimizi ve çevremizi algıladığımız yerdir. Kronik yorgunluk sendromu gibi durumlarda, bu kortekste yaşanan atrofi (körelme) nedeniyle insanlar "semptom algılama bozukluğu" yaşayabilir. Örneğin, enerji eksikliği olmamasına rağmen inanılmaz yorgun hissedebilir veya hasar olmamasına rağmen ağrı duyabilirler. Bu durumu teşhis etmek için iki parmak ayrımı testi gibi yöntemler kullanıyoruz; eğer kişi iki parmağın farkını hissedemiyorsa, semptom algılama bozukluğu yaşıyor olabilir. "Semptom semptomdur, problem ise problemdir".
Genler Kader Değildir, Davranışla Aktifleşirler: Genler sadece bir protein için bir koddur ve kendi başına bir amaca veya etkiye sahip değildir. Genetik ifade, bizim davranışlarımıza bağlıdır; organizma genetik ifadeden sorumludur. Ailemizdeki bağışıklık sorunları gibi genetik yatkınlıklar bile, ebeveynlerimizin belirli genleri aktive etme şeklinin, biz doğmadan önce beynin ve omuriliğin "ön-oyun" (pre-play) ve "tekrar-oyun" (replay) aktiviteleriyle aktive ettiğimiz aynı genleri tetiklemesiyle açıklanır. Bir genin hastalığa neden olabilmesi için aktive edilmesi gerekir; kullanılmadığı sürece toksik bir etki yaratamaz. Bizim davranışlarımız, genlerimizi harekete geçiren esas unsurdur.
Modern Yaşamın Tuzakları ve İyileşme Yolları
Günümüz dünyamız, genetik yapımız için bir "Mars" gezegeni gibidir. 5.000 yıl önceki genetik yapımızda neredeyse hiç değişiklik olmamasına rağmen, sanayileşmiş dünyadaki toksinlerin ve hızlı değişimin bedenlerimizi zorladığını görüyoruz. Adaptasyon hızımız çok yavaş olduğu için kendi "ajanlık" ve "amaç" duygumuzla bu süreci hızlandırmamız gerektiğini savunuyorum.
Doğanın İyileştirici Gücü: "İnsanı doğadan çıkarabilirsiniz ama doğayı insandan çıkaramazsınız". Haftada sadece 120 dakika ormanda geçirmek, kan basıncını ortalama 12 puan düşürdüğünü gösteren çalışmalar mevcuttur. Bu, modern hayatın zorluklarıyla başa çıkmak için doğal bağlantılara ne kadar ihtiyacımız olduğunu gösteriyor.
Amaç Eksikliği ve Yalnızlık: Kanser için evrimsel hipotezlerden biri hayatta bir amaç eksikliğidir. Danimarka Üniversitesi'ndeki çalışmalar, kanser hastalarında iki saatlik amaç eğitimi ile tümör boyutunun %50 azalabileceğini göstermektedir. Hayatında bir amaç bulan bağımlılar, ödül sistemlerini yeniden düzenleyerek iyileşmeyi sürdürebilir.
Yalnızlık, hastalık üretmede en kötü senaryodur. Böbrek yetmezliği gibi fizyolojik sorunlara doğrudan neden olabilir ve bu durum psikolojik değil, saf fizyolojiktir. Psikoloji ve fizyolojiyi artık ayıramayız; düşündüğümüz şey fizyoloji, hissettiğimiz şey fizyolojidir.
20 Alanlı Yaklaşım: Hastalarımı tedavi ederken, beslenmeden cinselliğe, şarkı söylemekten ritimlere kadar 20 farklı alanı keşfediyoruz. Patolojik olarak ifade edilen genlerin çoğunluğunun bu alanlardaki eksikliklerle ilişkili olduğunu görüyoruz.
"Hiçbir Şey Yapmamanın Faydası": Modern çocukların zekasının dramatik bir şekilde düşmesinin elektronik cihazlardan ziyade, "hiçbir şey yapma" sürelerinin eksikliğinden kaynaklandığını savunuyorum. Hiçbir şey yapmamak, beynin spontan aktivitesini artırarak nöronları senkronize eder ve öğrenilenleri anlamlandırmaya yardımcı olur. Örneğin, çocukların zekasının Noel tatilinden sonra sekiz puan daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir.
Semptomlar Bir İletişim Aracıdır: Vücudumuzdaki semptomlar, beynin ev sahibine bir şeylerin değişmesi gerektiğini bildirmesinin tek yoludur. Bu nedenle, semptomu tedavi etmek yerine, onun ne anlatmak istediğini anlamak esastır. Tıbbı bu kadar karmaşık yapan da, birkaç semptomun birçok farklı problemi işaret edebilmesidir.
Küresel Sorunlara Farklı Bir Bakış
Dünyadaki değişimi tetikleyecek tek bir kaldıraç olsaydı, bunun "derin öğrenme" olacağını ifade ederim.
İnsanların, dünya genelindeki mevcut kutuplaşmanın (örneğin COVID-19 salgınının tetiklediği) patojenik yüke dayandığını anlaması gerektiğini belirtiyorum. Putin, Trump ve Hitler gibi liderler "germofob" (mikrop fobisi olan) olarak tanımlanabilir, çünkü insanların bilinmeyene duyduğu korku (neofobi) evrimsel bir nedene dayanır; enfeksiyon, evrimdeki ilk ölüm nedenidir. Aşılar evrime yardımcı olabilir (örneğin çocuk felci aşısı gibi) ancak bu konuda siyah-beyaz bir düşünce yapısına sahip değilim. Bilgi yerine gerçek bilgeliğin ve bilginin insanlara ulaştırılması dünyayı değiştirmenin tek yoludur.
Dr. Leo Pruimboom olarak ben ve ekibim, sağlığa dair geleneksel algılarımızı derinden sarsan bu bütünsel ve evrimsel bakış açısıyla, bizi bedenimizle, çevremizle ve toplumla olan ilişkilerimizi yeniden düşünmeye davet ediyoruz. Sağlığımızı geri kazanmanın sanıldığı kadar zor olmadığını, sadece doğru bağlantıları kurmamız ve bedenimizin bize ne anlatmaya çalıştığını dinlememiz gerektiğini gösteriyoruz.
Bu karmaşık ama bir o kadar da mantıklı bakış açısı, ancak doğru rehberlikle eyleme dönüştüğünde gerçek bir anlam kazanır. Bu noktada, Türkiye'de bu felsefeyi benimseyen ve uygulayan öncü merkezlerin varlığını görmek beni heyecanlandırıyor.
Cellavia Sağlıklı Yaşam Kliniği, tam da bu "eksiksiz tıp" anlayışını temel alarak, bireylere kendi sağlıklarının sorumluluğunu alma yolculuğunda rehberlik etmektedir. Anlattığım bu ilkelerin sadece teoride kalmadığını, bilimin ve bilgeliğin ışığında bir kliniğin duvarları içinde hayata geçtiğini bilmek, modern tıbbın geleceğine olan inancımı pekiştiriyor.
Sağlığınıza giden yol, bedeninizi dinlemekten ve ona doğru dili konuşan rehberleri bulmaktan geçer.
Yazar hakkında
Dr. Leo Pruimboom
Leo Pruimboom Enstitüsü Başkanı & Klinik Psiko-nöro İmmünoljinin Kurucusu
Bilim kurulu profiliBu yazı Cellavia dergisinin 2025 sayısında yayımlanmıştır.